Omgevingsvergunning

Familiewoning vergunningsvrij: regels en planning

Familiewoning met zadeldak in de achtertuin van een bakstenen woning in het buitengebied

Een familiewoning is een woning op je achtererf voor een familielid in de eerste graad, bijvoorbeeld je volwassen kind of je ouders. Het kabinet wil die landelijk vergunningsvrij maken, ook als er geen zorg nodig is. De regels staan in het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat op 1 januari 2027 moet ingaan. Op 15 november 2026 is dat besluit nog niet vastgesteld.

Tot die tijd heb je voor een woning in de tuin voor je kind dus nog gewoon een omgevingsvergunning nodig. Wat er straks mag, is wel al goed bekend: de regels staan in het ontwerpbesluit dat in juli 2026 naar de Raad van State ging. Hieronder lees je wat er in staat, hoe het zover gekomen is en wat er nog moet gebeuren voordat je zonder vergunning kunt bouwen.

Stand van zaken per november 2026

De familiewoning hoort bij de Wet versterking regie volkshuisvesting. Die wet geldt sinds 1 juli 2026, maar de regels voor de familiewoning staan niet in de wet zelf. Ze staan in het besluit dat de wet uitwerkt, en dat besluit is er nog niet.

Datum Wat er gebeurde
1 januari 2024 De Omgevingswet gaat in. De landelijke vergunningsvrije mantelzorgwoning vervalt. De oude regels komen als bruidsschat in het omgevingsplan van elke gemeente, die ze mag aanpassen.
19 december 2025 Het kabinet stuurt het ontwerpbesluit naar de Tweede en Eerste Kamer. Daarin worden mantelzorg- en familiewoningen op het achtererf landelijk vergunningsvrij.
23 juni 2026 De Eerste Kamer neemt de Wet versterking regie volkshuisvesting aan.
1 juli 2026 De wet gaat in. De regels voor de familiewoning nog niet, die wachten op het besluit.
Juli 2026 Het ontwerpbesluit gaat voor advies naar de Raad van State.
26 oktober 2026 De Raad van State publiceert zijn advies: het besluit niet nemen, tenzij het wordt aangepast. De bezwaren gaan vooral over de betaalbaarheidseisen voor nieuwbouw.
Nu Het kabinet verwerkt het advies. Daarna wordt het besluit vastgesteld en gepubliceerd in het Staatsblad.
1 januari 2027 Beoogde datum waarop de familiewoning vergunningsvrij wordt.

Tot het besluit in het Staatsblad staat, kunnen de details nog veranderen en kan de datum opschuiven. Wij werken deze pagina bij zodra het besluit definitief is.

Wie mag er in een familiewoning wonen

De regeling geldt voor familieleden in de eerste graad van iemand die in de hoofdwoning woont. Volgens het ontwerpbesluit zijn dat:

  • je partner (getrouwd, geregistreerd partner of met een samenlevingscontract)
  • je ouders, ook stief- en adoptieouders
  • je schoonouders
  • je meerderjarige kinderen, ook stief- en adoptiekinderen
  • je schoonzonen en schoondochters
  • je pleegkinderen, ook als de pleegzorg al voorbij is

Het familielid mag er met zijn of haar eigen huishouden wonen, dus met een partner en kinderen. Er geldt geen maximum aantal personen meer. Onder de oude mantelzorgregeling waren dat er hooguit twee. Wel geldt per familiewoning één huishouden.

Je mag ook twee familiewoningen op het erf zetten, bijvoorbeeld voor twee kinderen, zolang ze samen binnen de maximale oppervlakte blijven. Zorg is geen voorwaarde. De familiewoning is juist bedoeld voor volwassen kinderen die door de woningnood thuis wonen, en voor ouders die alvast dichterbij komen wonen voordat ze zorg nodig hebben.

Voor iemand buiten de familie, zoals een vriend of buurman die zorg nodig heeft, blijft de mantelzorgwoning bestaan. Daarvoor is straks geen verklaring van de huisarts meer nodig. De gemeente mag bij twijfel wel vragen om de zorgrelatie aannemelijk te maken.

Hoe groot mag een familiewoning zijn

Een familiewoning is juridisch een bijbehorend bouwwerk, net als een schuur of aanbouw. Daarom gelden bijna dezelfde maten als voor andere vergunningsvrije bijgebouwen. Wat je mag bouwen, hangt af van de oppervlakte van je bebouwingsgebied: het achtererfgebied plus de grond onder latere aan- en uitbouwen aan het huis.

Bebouwingsgebied Maximaal aan bijgebouwen
Tot en met 100 m² 50% van het bebouwingsgebied
100 tot en met 300 m² 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m²
Meer dan 300 m² 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot maximaal 150 m²

Enkele voorbeelden:

Bebouwingsgebied Maximaal aan bijgebouwen
80 m² 40 m²
200 m² 70 m²
400 m² 100 m²
900 m² of meer 150 m²

Dit maximum geldt voor alle bijgebouwen samen. Staat er al een schuur, garage of aanbouw van 30 m² in het bebouwingsgebied, dan gaat die er eerst af. Bij een bebouwingsgebied van 200 m² houd je dan 40 m² over voor de familiewoning. Hoe je je bebouwingsgebied precies uitrekent, lees je in ons artikel over hoeveel tuin je mag bebouwen.

Verder geldt:

  • De familiewoning is maximaal 5 meter hoog.
  • Wordt hij hoger dan 3 meter, dan moet er een schuin dak op met een nok.
  • Een woonruimte moet volgens het Bbl minimaal 18 m² binnenruimte hebben. Met de muren erbij wordt een familiewoning dus minimaal ongeveer 20 m². In een tuin kleiner dan ongeveer 40 m² past daardoor geen vergunningsvrije familiewoning.

Vul hieronder je eigen getallen in om te zien hoe groot een familiewoning bij jou mag worden.

Rekentool familiewoning

Vul je bebouwingsgebied en je bestaande bijgebouwen in. Je ziet direct hoe groot een familiewoning vergunningsvrij mag worden volgens het ontwerpbesluit.

Maximaal aan bijgebouwen80 m²
Al gebouwd- 15 m²
Ruimte voor de familiewoning65 m²

Er past een familiewoning van maximaal 65 m², gemeten aan de buitenkant. Maximaal 5 meter hoog; boven 3 meter met een schuin dak.

Gebaseerd op het ontwerpbesluit (versie november 2026), dat naar verwachting op 1 januari 2027 ingaat. Tot die datum heb je voor een familiewoning zonder zorgrelatie een omgevingsvergunning nodig. Ook de plek op het achtererf en de uitzonderingen, zoals monumenten, moeten kloppen. Weet je je bebouwingsgebied niet? Op vergunningcheck.ai, een tool die ook bij WILTEK hoort, meet je het op de kaart van je perceel.

Familiewoning in het buitengebied

Buiten het stedelijk gebied gelden de oppervlakteregels hierboven niet, als de familiewoning verplaatsbaar is. Denk aan een woonunit of een ander gebouw dat in zijn geheel of in delen weg kan. Zo'n woning mag maximaal 100 m² zijn, ook als er al veel schuren op het erf staan.

Dat is in een gebied als de Achterhoek belangrijk. Op een erf met een paar grote schuren zit je met de gewone oppervlakteregels al snel aan het maximum. Een verplaatsbare unit tot 100 m² mag dan toch.

Het hoeft ook geen gewone woning te zijn die het hoofdgebouw is. Staat er op het erf een agrarische schuur als hoofdgebouw, dan kan het ook, zolang er op het perceel een (bedrijfs)woning is.

Een bestaand bijgebouw ombouwen

Je kunt ook een bestaande schuur of garage gaan gebruiken als familiewoning. Het bijgebouw hoeft dan niet aan de maten en de plek voor nieuwbouw te voldoen. Het moet wel legaal gebouwd zijn, en het deel dat je als woning gebruikt is maximaal 150 m². Een grotere schuur mag je dus deels ombouwen.

Let op: verbouw je de schuur later verder, dan mag dat niet verder afwijken van de regels voor vergunningsvrij bouwen. En de woonruimte moet voldoen aan de eisen die het Bbl aan wonen stelt, zoals daglicht, ventilatie, isolatie en brandveiligheid. Een schuur die nu alleen voor opslag wordt gebruikt, voldoet daar meestal niet aan zonder verbouwing.

Waar de familiewoning niet vergunningsvrij is

De regeling geldt alleen op het achtererf. In de voortuin, of naast het huis aan de straatkant, heb je altijd een omgevingsvergunning nodig. Ook in deze situaties is een familiewoning niet vergunningsvrij:

  • in, aan, op of bij een rijksmonument of gemeentelijk monument
  • in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht
  • in een werelderfgoed
  • bij een primaire waterkering of in het rivierbed van de grote rivieren
  • in gebieden die gereserveerd zijn voor nieuwe wegen, spoorlijnen, buisleidingen of rivierverruiming
  • naast rijksvaarwegen en rond luchthavens
  • waar het omgevingsplan archeologisch onderzoek eist, als de familiewoning 50 m² of groter is
  • bij een woonwagen als hoofdgebouw
  • als het hoofdgebouw zelf niet legaal gebouwd is

Wat je gemeente nog mag regelen

De landelijke regeling gaat voor. Heeft je gemeente in het omgevingsplan strengere regels voor woningen in de tuin, dan gelden die niet voor een familiewoning die aan de landelijke voorwaarden voldoet. Een gemeente mag het wel ruimer maken, bijvoorbeeld met een grotere oppervlakte of een hogere bouwhoogte.

Je hoeft de familiewoning niet te melden. Andere regels uit het omgevingsplan blijven wel gelden, zoals regels over de aansluiting op het riool en het energienet of over het kappen van bomen. Moet er een boom weg of zitten er beschermde dieren, dan kan daarvoor nog steeds een vergunning nodig zijn.

Vergunningsvrij, maar niet zonder regels

Vergunningsvrij betekent dat je geen omgevingsvergunning hoeft aan te vragen. De bouwtechnische eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) blijven gewoon gelden. Dat gaat onder meer om:

  • Constructie: de familiewoning moet veilig staan en gedragen worden, ook bij wind en sneeuw.
  • Brandveiligheid: bij de uitgang van de familiewoning begint een vluchtroute die naar de openbare weg leidt. Loopt die route door het hoofdhuis, dan is het verstandig om rookmelders in beide woningen te koppelen.
  • Afmetingen en voorzieningen: minimaal 18 m² verblijfsruimte, daglicht, ventilatie en isolatie volgens de eisen voor een woonfunctie.

Bij een vergunningsvrije familiewoning toetst niemand dit vooraf. Of het klopt, is jouw verantwoordelijkheid als eigenaar. Bij een prefab woonunit levert de leverancier vaak een groot deel van de onderbouwing, maar de fundering, de aansluitingen en de plek op het erf regel je zelf.

Er wordt ook niet getoetst op geluid, geur en trillingen. Staat de familiewoning dichter bij een drukke weg of een bedrijf dan je eigen huis, dan is dat jouw eigen afweging.

Eigen adres, WOZ en AOW

Een familiewoning hoort bij het hoofdhuis en wordt nooit een zelfstandige woning met een eigen kavel. Wel kan hij een eigen huisnummer krijgen. Dat gebeurt als hij als zelfstandige eenheid werkt, met een eigen keuken en sanitair en een eigen afsluitbare ingang, zonder door het hoofdhuis te hoeven. De gemeente registreert hem dan als apart verblijfsobject in de BAG.

Een eigen adres kan gevolgen hebben voor de WOZ-waarde en de gemeentelijke belastingen. Zonder eigen adres woon je officieel op hetzelfde adres als het hoofdhuis. Dat kan doorwerken in toeslagen en uitkeringen zoals de AOW. Deze regels veranderen met het besluit niet. Zoek dit vooraf uit bij de instantie die erover gaat, zoals de SVB of de Belastingdienst.

Als het familielid vertrekt

De familiewoning is alleen vergunningsvrij zolang er een familielid in woont. Vertrekt je kind of overlijdt je ouder, dan vervalt de vergunningsvrijheid. Het gebouw moet dan passen binnen de regels van het omgevingsplan, of je vraagt een omgevingsvergunning aan voor ander gebruik.

Verhuur aan iemand buiten de familie valt niet onder de regeling. Wil je de woning later verhuren, dan is dat een nieuwe woonfunctie waarvoor je een vergunning nodig hebt, en die gemeenten lang niet altijd geven. Het gebouw zelf mag vaak blijven staan, bijvoorbeeld als gewoon bijgebouw, zolang het binnen de regels voor bijgebouwen past.

Nu bouwen of wachten tot 2027

Een woning in de tuin voor je kind of je ouders zonder zorgrelatie is op dit moment in strijd met het omgevingsplan. Wil je nu al bouwen, dan vraag je een omgevingsvergunning aan voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. De gemeente beslist daar zelf over en kan nee zeggen. Hoe zo'n aanvraag gaat, lees je in ons artikel over een omgevingsvergunning aanvragen.

Is er wel een zorgrelatie, dan kan een mantelzorgwoning vaak al vergunningsvrij via de bruidsschat in het omgevingsplan. Sommige gemeenten hebben die regels inmiddels aangepast, dus kijk in het omgevingsplan op jouw adres wat er geldt.

Wacht je op de landelijke regeling, dan kun je de voorbereiding al doen: je bebouwingsgebied laten uitrekenen, kijken welke bestaande bijgebouwen meetellen en of je perceel onder een van de uitzonderingen valt. Prefab woonunits hebben vaak een levertijd van een aantal maanden. Bestel pas als het besluit in het Staatsblad staat, want tot die tijd kunnen de maten nog veranderen.

Tekeningen voor je familiewoning

Ook zonder vergunning heb je tekeningen nodig. De aannemer of leverancier moet weten wat hij bouwt, en jij wilt zeker weten dat het plan binnen de regels blijft. Wat er op een tekening voor de bouw staat, lees je in ons artikel over werktekeningen en bestektekeningen.

Toetsen of je plan past

Wij rekenen je bebouwingsgebied uit en leggen je plan naast de regels: oppervlakte, hoogte, plek op het erf, de uitzonderingen en de eisen uit het Bbl. Past het niet vergunningsvrij, dan zie je wat er anders moet, of verzorgen wij de aanvraag.

Neem contact op

Tekeningen om offertes mee op te vragen

Met een complete set tekeningen vraag je bij meerdere aannemers een offerte aan. Iedere aannemer prijst dan precies hetzelfde, dus je vergelijkt prijzen en geen verschillende plannen. De constructieberekening regelen we via onze vaste constructeurs.

Offerte aanvragen

Bronnen

  1. Volkshuisvesting Nederland, Veelgestelde vragen Wet versterking regie volkshuisvesting

  2. Volkshuisvesting Nederland, Tijdlijn Wet versterking regie volkshuisvesting

  3. Wetgevingskalender, Besluit versterking regie volkshuisvesting (ontwerpbesluit en nota van toelichting, versie Raad van State 8 juli 2026)

  4. Informatiepunt Leefomgeving (IPLO), Wet versterking regie volkshuisvesting en Omgevingswet

  5. Rijksoverheid, Novelle en besluit Wet regie volkshuisvesting naar Kamer (19 december 2025)

  6. VNG, Wet versterking regie volkshuisvesting per 1 juli van kracht (24 juni 2026)

  7. Raad van State, Advies over het Besluit versterking regie volkshuisvesting (oktober 2026)

FAQ

Veelgestelde vragen

Wanneer wordt een familiewoning vergunningsvrij?

Het kabinet mikt op 1 januari 2027. De regels staan in het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat op 15 november 2026 nog niet is vastgesteld. De Raad van State adviseerde in oktober 2026 om het besluit eerst aan te passen, dus de datum en details kunnen nog veranderen.

Wie mag er in een familiewoning wonen?

Familieleden in de eerste graad van een bewoner van de hoofdwoning: je partner, ouders, schoonouders, meerderjarige kinderen, schoonzonen en schoondochters, en (voormalige) pleegkinderen. Stief- en adoptieouders en -kinderen tellen mee. Het familielid mag er met een eigen huishouden wonen, dus met partner en kinderen.

Mag ik een familiewoning in mijn voortuin zetten?

Nee. De landelijke regeling geldt alleen voor het achtererfgebied. Voor een woning op het voorerf heb je altijd een omgevingsvergunning nodig.

Heb ik nu al een vergunning nodig voor een woning in de tuin voor mijn kind?

Ja, zolang het besluit nog niet in werking is. Zonder zorgrelatie is een woning voor je kind in strijd met het omgevingsplan en vraag je een omgevingsvergunning aan. Voor een mantelzorgwoning kan het vaak al vergunningsvrij via de bruidsschat in het omgevingsplan van je gemeente.

Moet ik een familiewoning melden bij de gemeente?

Nee, in het ontwerpbesluit is geen meldingsplicht opgenomen en een mantelzorgverklaring is ook niet meer nodig. De gemeente mag bij twijfel wel informatie opvragen om de familierelatie aannemelijk te maken.

Hulp bij je bouwplan

Wijst de gemeente de tekening af, dan passen wij die aan tot ze akkoord is. Daar betaal je niet extra voor.

Offerte aanvragen
Lees verder